Κοινό μέτωπο για την προώθηση των συμφερόντων της νησιωτικής Ελλάδας σε ευρωπαϊκό επίπεδο συγκροτούν οι τέσσερις νησιωτικές Περιφέρειες της χώρας, με στόχο να διαμορφώσουν ενιαία στρατηγική ενόψει της νέας Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τα Νησιά (EU Island Strategy).
Στη Ρόδο πραγματοποιήθηκε η τρίτη συνάντηση των Περιφερειαρχών Νοτίου Αιγαίου Γιώργου Χατζημάρκου, Βορείου Αιγαίου Κωνσταντίνου Μουτζούρη και Ιονίων Νήσων Γιάννη Τρεπεκλή, στο πλαίσιο της συνεργασίας που ξεκίνησε με τη «Διακήρυξη της Κέρκυρας» τον Νοέμβριο του 2024. Ο Περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης δεν συμμετείχε, καθώς παρέστη στις κηδείες των δύο πυροσβεστών που έχασαν τη ζωή τους σε Ρέθυμνο και Γύθειο.
Βασικός στόχος της πρωτοβουλίας είναι η διαμόρφωση κοινών θέσεων ώστε η νησιωτική Ελλάδα να έχει ουσιαστική παρέμβαση στις ευρωπαϊκές αποφάσεις που αφορούν τις νησιωτικές περιοχές.
Ο πρόεδρος της ΕΝΠΕ και Περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου, Γιώργος Χατζημάρκος, τόνισε ότι για πρώτη φορά οι ελληνικές νησιωτικές Περιφέρειες εμφανίζονται με ενιαία πρόταση και όχι με αποσπασματικές διεκδικήσεις.
Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάστηκε δέσμη 13 βασικών προτάσεων, που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων:
- αυτοτελή ευρωπαϊκή στρατηγική για τα νησιά,
- δεσμευτική ρήτρα νησιωτικότητας,
- προσαρμογή των κανόνων κρατικών ενισχύσεων,
- μέτρα για το δημογραφικό,
- ενεργειακή και υδατική επάρκεια,
- ενίσχυση των μεταφορών και των δημόσιων υπηρεσιών.
Μουτζούρης: Χρειάζεται πολιτική για τα μικρά νησιά
Ο Περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου Κωνσταντίνος Μουτζούρης υποστήριξε ότι η ευρωπαϊκή πολιτική δεν μπορεί να αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο μεγάλες νησιωτικές περιοχές, όπως η Σικελία ή η Κορσική, και τα μικρά ελληνικά νησιά.
Όπως επισήμανε, απαιτείται ειδική πολιτική για τη «μικρονησιωτικότητα», με έμφαση στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, στις μεταφορές, αλλά και στη διατήρηση της ζωής στα ακριτικά νησιά.
Τρεπεκλής: Το στεγαστικό απειλεί τη λειτουργία των νησιών
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Περιφερειάρχης Ιονίων Νήσων Γιάννης Τρεπεκλής στο πρόβλημα της στέγασης, σημειώνοντας ότι η έλλειψη προσιτών κατοικιών δυσκολεύει πλέον την προσέλκυση εκπαιδευτικών, γιατρών, αστυνομικών και πυροσβεστών στα νησιά.
Παράλληλα, χαρακτήρισε σημαντική επιτυχία το γεγονός ότι, ύστερα από συντονισμένες παρεμβάσεις των ελληνικών Περιφερειών στις ευρωπαϊκές επιτροπές, η κοινωνική κατοικία εντάχθηκε πλέον στα συγχρηματοδοτούμενα ευρωπαϊκά προγράμματα.
Το βλέμμα στην Ευρώπη
Οι Περιφερειάρχες εκτιμούν ότι η συγκυρία είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι διαπραγματεύσεις για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη νέα Στρατηγική για τα Νησιά αναμένεται να ολοκληρωθούν την περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα θα ασκεί την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Στο περιθώριο της συνάντησης πραγματοποιήθηκε επίσης εκδήλωση με θέμα «4 Περιφέρειες, ένα όραμα», με κεντρικό ομιλητή τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρο του Eurogroup, Κυριάκο Πιερρακάκη. Εκεί παρουσιάστηκαν οι βασικές διεκδικήσεις των νησιωτικών Περιφερειών για τη νέα ευρωπαϊκή πολιτική που θα αφορά τις νησιωτικές περιοχές.
Οι 13 Προτάσεις για την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά
Οι 13 προτάσεις που οι νησιωτικές Περιφέρειες της χώρας ζητούν να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά είναι οι εξής:
- Αυτοτελής και σαφώς οριοθετημένη Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τα Νησιά
Η νέα στρατηγική πρέπει να έχει διακριτό χαρακτήρα, σαφές πεδίο εφαρμογής, συγκεκριμένους στόχους, δείκτες παρακολούθησης και επαρκή χρηματοδοτική υποστήριξη. Η νησιωτικότητα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά ή ως παράρτημα ευρύτερων εδαφικών πολιτικών, αλλά απαιτεί συνεκτικό και μόνιμο ευρωπαϊκό πλαίσιο παρέμβασης.
- Θεσμοθέτηση δεσμευτικής ρήτρας νησιωτικότητας και μηχανισμού island-proofing
Η ΕΝΠΕ θεωρεί αναγκαία τη θεσμοθέτηση υποχρεωτικής αξιολόγησης των επιπτώσεων κάθε ευρωπαϊκής πολιτικής, νομοθετικής πρότασης ή χρηματοδοτικού εργαλείου στις νησιωτικές περιοχές. Η αρχή της νησιωτικότητας πρέπει να αποκτήσει εφαρμόσιμο και δεσμευτικό περιεχόμενο, με πρακτική ενσωμάτωση σε τομείς όπως οι μεταφορές, η ενέργεια, η εσωτερική αγορά, η ψηφιακή πολιτική, ο ανταγωνισμός, το περιβάλλον και ο τουρισμός.
- Ισχυρή Πολιτική Συνοχής μετά το 2027 με ειδική νησιωτική διάσταση
Η Πολιτική Συνοχής οφείλει να παραμείνει το βασικό χρηματοδοτικό και αναπτυξιακό εργαλείο για τα νησιά της Ευρώπης. Η νέα περίοδος προγραμματισμού πρέπει να περιλαμβάνει ειδικούς πόρους, προσαρμοσμένα κριτήρια και στοχευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία για τις νησιωτικές περιφέρειες, με πλήρη διασφάλιση της εταιρικής σχέσης και της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Οι Περιφέρειες πρέπει να έχουν ουσιαστικό ρόλο στον σχεδιασμό, την εφαρμογή, την παρακολούθηση και την αξιολόγηση των πολιτικών που αφορούν τα νησιά.
- Ειδική μέριμνα για μικρά, πολύ μικρά, ακριτικά και πολυνησιακά νησιά
Η ευρωπαϊκή στρατηγική πρέπει να περιλαμβάνει εξειδικευμένο πυλώνα για τα νησιά που αντιμετωπίζουν εντονότερες δυσκολίες λόγω μεγέθους, πληθυσμιακής κλίμακας, γεωγραφικής απομόνωσης, διοικητικής αδυναμίας και αυξημένου κόστους πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες. Για τις περιοχές αυτές απαιτούνται αυξημένες εντάσεις ενίσχυσης, ευελιξία στις προϋποθέσεις επιλεξιμότητας, τεχνική βοήθεια και απλουστευμένες διαδικασίες.
- Συνδεσιμότητα ως όρος συνοχής, ισοτιμίας και ανάπτυξης
Η προσβασιμότητα των νησιών πρέπει να αναγνωριστεί ως θεμελιώδης συνθήκη ισότιμης συμμετοχής στην οικονομική και κοινωνική ζωή της Ένωσης. Η στρατηγική πρέπει να περιλαμβάνει ισχυρά μέτρα για την ακτοπλοϊκή, αεροπορική, διανησιωτική και ψηφιακή συνδεσιμότητα, καθώς και για την αναβάθμιση λιμενικών, αεροπορικών και τηλεπικοινωνιακών υποδομών. Παράλληλα, η πράσινη μετάβαση στις μεταφορές οφείλει να συνοδεύεται από αντισταθμιστικές πρόνοιες, ώστε να μη μετακυλίεται δυσανάλογο κόστος στα νησιά, στους κατοίκους και στις επιχειρήσεις.
- Προσαρμογή των κανόνων κρατικών ενισχύσεων και αναγνώριση του κόστους νησιωτικότητας
Η ΕΝΠΕ εισηγείται την αναμόρφωση του ευρωπαϊκού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων de minimis, του Γενικού Απαλλακτικού Κανονισμού και των περιφερειακών ενισχύσεων, ώστε να λαμβάνεται υπόψη το διαρκές, μετρήσιμο και διαρθρωτικό πρόσθετο κόστος της νησιωτικότητας. Οι νησιωτικές επιχειρήσεις, οι υπηρεσίες γενικού συμφέροντος και οι κρίσιμες υποδομές δεν μπορούν να αξιολογούνται με τους ίδιους όρους που ισχύουν για τις ηπειρωτικές περιοχές.
- Ενεργειακή ασφάλεια, υδατική επάρκεια και κλιματική ανθεκτικότητα
Η νέα στρατηγική πρέπει να περιλαμβάνει ισχυρό πυλώνα για την ενεργειακή μετάβαση και ανθεκτικότητα των νησιών, με μέτρα για τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, την αποθήκευση ενέργειας, τις ενεργειακές κοινότητες, την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών, την ενεργειακή αυτάρκεια και την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας. Αντίστοιχα, απαιτείται ειδική μέριμνα για τη λειψυδρία, τη βιώσιμη διαχείριση των υδατικών πόρων, την επαναχρησιμοποίηση, την αφαλάτωση όπου είναι αναγκαία, την πρόληψη φυσικών κινδύνων και τη συνολική προσαρμογή των νησιών στην κλιματική αλλαγή.
- Στήριξη της οικονομικής διαφοροποίησης και της γαλάζιας οικονομίας
Τα νησιά δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως περιοχές με μειονεκτήματα, αλλά και ως εδάφη με σημαντικές δυνατότητες και στρατηγικά πλεονεκτήματα. Η ΕΝΠΕ προτείνει ειδικές πολιτικές για τη γαλάζια οικονομία, τη βιώσιμη αλιεία και υδατοκαλλιέργεια, την τοπική αγροδιατροφική παραγωγή, την καινοτομία, την έρευνα, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την κυκλική οικονομία και την ενσωμάτωση των νησιών σε ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας.
- Βιώσιμος, ποιοτικός και ισόρροπος τουρισμός
Η ΕΝΠΕ υποστηρίζει την ανάγκη ειδικής νησιωτικής διάστασης στις ευρωπαϊκές πολιτικές για τον τουρισμό, με έμφαση στην ποιότητα, στη διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος, στη σύνδεση με την τοπική οικονομία, στον πολιτισμό, στην αγροδιατροφή και στην ενίσχυση των υποδομών που στηρίζουν τη συνοχή των τοπικών κοινωνιών. Η τουριστική ανάπτυξη των νησιών πρέπει να είναι συμβατή με τους στόχους της περιβαλλοντικής προστασίας, της κοινωνικής ισορροπίας και της μακροχρόνιας οικονομικής ανθεκτικότητας.
- Κοινωνική συνοχή, δημογραφική βιωσιμότητα και πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες
Η στρατηγική πρέπει να υποστηρίζει το δικαίωμα των κατοίκων να παραμένουν και να δημιουργούν στα νησιά τους. Για τον σκοπό αυτό απαιτείται ενίσχυση της πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης, κοινωνικής φροντίδας, στέγασης, τηλεϊατρικής, κατάρτισης και απασχόλησης, με ιδιαίτερη προσοχή στους νέους, στις οικογένειες, στους ηλικιωμένους και στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
- Ειδική πρόβλεψη για τα νησιά πρώτης γραμμής και για τις περιοχές αυξημένων εξωγενών πιέσεων
Ορισμένα ελληνικά νησιά αντιμετωπίζουν πρόσθετες πιέσεις λόγω της γεωγραφικής τους θέσης και του ρόλου τους στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η στρατηγική πρέπει να προβλέπει ενισχυμένη ευρωπαϊκή συνδρομή για τις περιοχές αυτές, τόσο σε επίπεδο υποδομών και υπηρεσιών όσο και σε επίπεδο διοικητικής και κοινωνικής ανθεκτικότητας.
- Παρατηρητήριο Νησιωτικότητας και ενίσχυση της τεκμηρίωσης πολιτικών
Η ΕΝΠΕ προτείνει τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού παρακολούθησης της νησιωτικότητας και παραγωγής εξειδικευμένων δεδομένων, με κατάλληλους δείκτες για την προσβασιμότητα, το κόστος ζωής, το κόστος νησιωτικότητας, τη δημογραφία, την ενεργειακή κατάσταση, τις δημόσιες υπηρεσίες και την αναπτυξιακή ελκυστικότητα. Η έλλειψη επαρκών και συγκρίσιμων δεδομένων λειτουργεί ως εμπόδιο για την τεκμηριωμένη χάραξη πολιτικής.
- Προσαρμογή των εργαλείων ευρωπαϊκής συνεργασίας στις θαλάσσιες και νησιωτικές πραγματικότητες
Η εδαφική συνεργασία, οι διακρατικές και διαπεριφερειακές συμπράξεις και τα χρηματοδοτικά προγράμματα συνεργασίας πρέπει να λαμβάνουν ουσιαστικά υπόψη τις ιδιαιτερότητες του θαλάσσιου χώρου. Τα ισχύοντα γεωγραφικά και αποστατικά κριτήρια συχνά αποκλείουν νησιωτικές περιοχές από φυσικές εταιρικές σχέσεις και λειτουργικές συνεργασίες. Η ΕΝΠΕ θεωρεί αναγκαία την αναθεώρηση αυτών των όρων προς όφελος μιας πιο ρεαλιστικής και λειτουργικής προσέγγισης.
Πηγή: www.aftodioikisi.gr
