Στα 26 δισ. ευρώ καταγράφεται η ετήσια δαπάνη των Ελλήνων για είδη παντοπωλείου, παρουσιάζοντας σημαντικές μεταβολές στη σύνθεση του διατροφικού καλαθιού, σύμφωνα με ανάλυση του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ) με αφορμή την Ημέρα Διατροφής 2026 (16 Οκτωβρίου).
Το ΙΕΛΚΑ αναλύει τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ, εξετάζοντας την εξέλιξη των αγορών από το 2008 έως το 2025 και τις καταναλωτικές δαπάνες των Ελλήνων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, η συνολική ετήσια δαπάνη για είδη παντοπωλείου εκτιμάται σε περίπου 25,7 δισ. ευρώ σε όλα τα σημεία πώλησης. Οι μεγαλύτερες δαπάνες αφορούν:
- Είδη διατροφής: 18,1 δισ. ευρώ
- Μη αλκοολούχα ποτά: 1,0 δισ. ευρώ
- Αλκοολούχα ποτά: 1,6 δισ. ευρώ
- Είδη οικιακής φροντίδας: 1,7 δισ. ευρώ
- Είδη προσωπικής φροντίδας: 2,3 δισ. ευρώ.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ανάλυσης του ΙΕΛΚΑ, η συνολική ετήσια δαπάνη κατά κεφαλήν διαμορφώθηκε το 2025 σε 9.216 ευρώ, αυξημένη κατά 5,5% σε σχέση με το 2024. Συγκεκριμένα, η δαπάνη για είδη παντοπωλείου ανήλθε σε 2.433 ευρώ κατά κεφαλήν, παρουσιάζοντας μικρότερη αύξηση, κατά 3,9%. Ειδικότερα, η δαπάνη για είδη διατροφής αυξήθηκε κατά 4,1%, για μη αλκοολούχα ποτά κατά 3,6% και για αλκοολούχα ποτά κατά 8,1%. Στα μη τρόφιμα, η δαπάνη για είδη οικιακής φροντίδας αυξήθηκε κατά 8,7%, ενώ για είδη προσωπικής φροντίδας μειώθηκε κατά 2,9%.
Αύξηση της κατανάλωσης
Η αύξηση της δαπάνης για είδη παντοπωλείου το 2025 ήταν επομένως χαμηλότερη τόσο από την αύξηση της συνολικής καταναλωτικής δαπάνης (+5,5%) όσο και από την αύξηση των καθαρών αποδοχών στα δύο ενδεικτικά νοικοκυριά που εξετάζονται. Οι καθαρές αποδοχές ενός άγαμου χωρίς παιδιά με αποδοχές ίσες με το 100% των μέσων αποδοχών αυξήθηκαν κατά 7,3% το 2025, ενώ σε ζευγάρι με δύο εργαζόμενους και δύο παιδιά, με αποδοχές και των δύο ίσες με το 100% των μέσων αποδοχών, αυξήθηκαν κατά 9,4%. Αντίθετα, μεγαλύτερες πιέσεις καταγράφονται σε άλλες βασικές κατηγορίες του οικογενειακού προϋπολογισμού, με τη δαπάνη για στέγαση να αυξάνεται κατά 8,3%, το ενοίκιο κατά 14,4% και την εστίαση κατά 6,1%.
Στην έρευνα του ΙΕΛΚΑ, αποτυπώνεται η σημαντική αναδιάρθρωση της καταναλωτικής δαπάνης την τελευταία δεκαεπταετία. Η συνολική ετήσια δαπάνη κατά κεφαλήν μειώθηκε έντονα κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, από 9.518 ευρώ το 2008 σε χαμηλό 6.267 ευρώ το 2020, και στη συνέχεια ανέκαμψε, φτάνοντας το 2025 στα 9.216 ευρώ.
Οι επιμέρους κατηγορίες ακολούθησαν διαφορετικές διαδρομές. Η δαπάνη για διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει ανοδική πορεία, ενώ έντονη είναι και η αύξηση της δαπάνης για στέγαση και εστίαση μετά το 2020 και την πανδημία.
Το 2025 η συνολική δαπάνη των νοικοκυριών βρίσκεται περίπου 3% χαμηλότερα από το 2008, ενώ η δαπάνη για διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά είναι περίπου 20% υψηλότερη. Πολύ μεγαλύτερη είναι όμως η μεταβολή στον ηλεκτρισμό, ο οποίος βρίσκεται σε επίπεδο υπερδιπλάσιο του 2008 και στα ενοίκια με αύξηση 36%. Αντίθετα, η συνολική δαπάνη για καύσιμα βρίσκεται κοντά στα επίπεδα της αρχής της περιόδου.
Τι ξοδεύουμε και πού
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα όταν εξετάζεται η συμμετοχή κάθε κατηγορίας στον συνολικό οικογενειακό προϋπολογισμό. Το ποσοστό της δαπάνης για διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά αυξήθηκε κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης και κορυφώθηκε στην πανδημία το 2020 στο 23,1%, έναντι 16,4% το 2008. Έκτοτε ακολουθεί πτωτική πορεία και το 2025 διαμορφώνεται στο 20,4%, από 20,7% το 2023 και το 2024. Πρακτικά από το 2012 και μετά, με εξαίρεση την περίοδο της πανδημίας και παρά τις όποιες ανατιμήσεις η δαπάνη των νοικοκυριών σε τρόφιμα παραμένει περίπου στο 20-21% των συνολικών δαπανών.
Αντίθετη πορεία παρουσιάζει η στέγαση, η οποία απορροφά πλέον 14,7% της συνολικής δαπάνης έναντι 11,8% το 2008 και 14,1% το 2023. Παράλληλα, η εστίαση έχει επανέλθει και ξεπεράσει τα προ πανδημίας επίπεδα, φτάνοντας το 10,7% της συνολικής δαπάνης το 2025. Τα στοιχεία δείχνουν επομένως ότι τα τελευταία χρόνια αυξάνεται η σχετική επιβάρυνση του οικογενειακού προϋπολογισμού από τη στέγαση και την εστίαση, ενώ η συμμετοχή της διατροφής παρουσιάζει σταθεροποίηση και ελαφρά αποκλιμάκωση.
Αλλαγές στη διατροφή
Ακόμα πιο ενδιαφέροντα είναι τα στοιχεία των αγοραζόμενων ποσοτήτων, τα οποία καταγράφουν σημαντικές αλλαγές στη σύνθεση του διατροφικού καλαθιού των ελληνικών νοικοκυριών. Η σύγκριση των στοιχείων του 2025 με το 2008 και το 2015 δείχνει ότι οι μεταβολές δεν είναι ομοιόμορφες, αλλά αποτυπώνουν σημαντικές μετατοπίσεις μεταξύ επιμέρους κατηγοριών προϊόντων:
- Στις βασικές πηγές υδατανθράκων καταγράφεται διαφοροποιημένη εικόνα. Η ποσότητα ψωμιού και ειδών αρτοποιίας είναι μειωμένη κατά 12,3% σε σχέση με το 2008, ενώ αντίθετα τα δημητριακά εμφανίζουν αύξηση 32,3% και τα ζυμαρικά 10,3%.
- Στις ζωικές πρωτεΐνες παρατηρείται σαφής μετατόπιση μεταξύ κατηγοριών. Το βόειο κρέας μειώνεται κατά 29,2% σε σχέση με το 2008, τα αλλαντικά κατά 35,4%, τα ψάρια κατά 14,6% και τα θαλασσινά κατά 37,2%. Στον αντίποδα, τα πουλερικά αυξάνονται κατά 31,9%, φτάνοντας τα 16,9 κιλά ανά άτομο ετησίως.
- Στα γαλακτοκομικά καταγράφεται επίσης σημαντική αλλαγή της σύνθεσης των αγορών. Το πλήρες νωπό γάλα μειώνεται κατά 42,5% και το συντηρημένο κατά 60,0%, ενώ το γάλα χαμηλών λιπαρών αυξάνεται κατά 38,0% και το γιαούρτι κατά 31,0%, ενώ πλέον εμφανίζονται και τα φυτικά γάλατα. Ιδιαίτερα μεγάλη αύξηση παρουσιάζουν τα αυγά, κατά 66,6% σε σχέση με το 2008.
- Στα λίπη και έλαια ξεχωρίζει η μείωση των αγοραζόμενων ποσοτήτων ελαιολάδου κατά 34,8% έναντι του 2008 και κατά 40,2% έναντι του 2015.
- Στα φρούτα και λαχανικά η εικόνα είναι επίσης μικτή: οι ποσότητες φρούτων μειώνονται κατά 8,9% σε σχέση με το 2008, ενώ τα λαχανικά παραμένουν ουσιαστικά σταθερά (+1,0%). Τα όσπρια αυξάνονται κατά 23,5% και οι ξηροί καρποί κατά 11,0%. Αντίθετα, σημαντική μείωση καταγράφεται στις πατάτες (-24,2%).
- Εντυπωσιακή είναι η αλλαγή στις κατηγορίες γλυκών και έτοιμων τροφίμων. Η αγορά ζάχαρης έχει περιοριστεί κατά 53,5% σε σχέση με το 2008, ενώ αυξάνονται το μέλι και οι μαρμελάδες (+68,9%), οι σοκολάτες (+9,3%) και τα παγωτά (+20,2%).
- Παράλληλα, ιδιαίτερα ισχυρή είναι η ανάπτυξη των έτοιμων γευμάτων, από μόλις 0,24 κιλά κατά κεφαλήν το 2015 σε 3,34 κιλά το 2025, εξέλιξη που αποτυπώνει τη στροφή σε λύσεις μεγαλύτερης ευκολίας και ταχύτητας.
Συνολικά, τα στοιχεία καταγράφουν μία ουσιαστική μεταβολή του διατροφικού και καταναλωτικού προτύπου των ελληνικών νοικοκυριών την τελευταία δεκαεπταετία. Οι καταναλωτές προσαρμόζουν σταδιακά το καλάθι τους στις νέες οικονομικές, κοινωνικές και διατροφικές συνθήκες.
Παράλληλα, παρά τις σημαντικές μεταβολές στις τιμές και στον οικογενειακό προϋπολογισμό τα τελευταία χρόνια, η διατροφή εξακολουθεί να απορροφά περίπου το ένα πέμπτο της συνολικής δαπάνης των νοικοκυριών, ποσοστό που παραμένει σχετικά σταθερό από το 2012 και μετά, με εξαίρεση την περίοδο της πανδημίας.
Το μεγαλύτερο μέρος αφορά είδη διατροφής, με ετήσια δαπάνη περίπου 18,1 δισ. ευρώ, ενώ περίπου 1,0 δισ. ευρώ αφορά μη αλκοολούχα ποτά και 1,6 δισ. ευρώ αλκοολούχα ποτά.
