Ενδεχόμενο πολλαπλών επιβαρύνσεων σε πολίτες ή σε δραστηριότητές, χωρίς επαρκή αιτιολόγηση τους ανοίγει, σύμφωνα με τον Συνήγορο του Πολίτη, η δυνατότητα επιβολής δυνητικών τελών με ανταποδοτικό χαρακτήρα από δήμους και περιφέρειες που προβλέπεται στον Νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης που αναμένεται προσεχώς να ψηφιστεί στη Βουλή.
Συγκεκριμένα, στις διατάξεις νομοσχέδιο του Νέου Κώδικα εντοπίζεται, πέραν του Τέλους Τοπικής Ανάπτυξης που είχε βρεθεί στο επίκεντρο της επικαιρότητας και είχε πλαισιωθεί ως νέα επιβάρυνση, προβλέπονται και δυνητικά τέλη που εισπράττονται υπέρ των ΟΤΑ με αυστηρά ανταποδοτικό χαρακτήρα και καθορίζονται με απόφαση συμβουλίου (δημοτικού ή περιφερειακού).
Δεν πρόκειται για μια απολύτως νέο-εισαγόμενη διάταξη στον Κώδικα της Αυτοδιοίκησης, αλλά μια διάταξη της παρ. 14 του ν. του άρθρου 25 του ν. 1828/1989 που επαναλαμβάνεται αναδιαμορφωμένη.
Η διάταξη με τα δυνητικά τέλη
Ειδικότερα, οι σχετικές διατάξεις αναφέρουν πως μπορούν να θεσπίζονται τέλη ή εισφορές με αυστηρά ανταποδοτικό χαρακτήρα επί των υπηρεσιών, έργων και δράσεων που αναλαμβάνουν να πραγματοποιήσουν οι δήμοι, με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων, την ανάπτυξη της περιοχής τους, ή την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών από τις διάφορες τοπικές δομές.
Σύμφωνα με την δεύτερη παράγραφο του επίμαχου άρθρου: “Ως υπηρεσίες ή έργα που εμπίπτουν στην έννοια του παρόντος, νοούνται οι κάθε είδους δράσεις / ενέργειες που αναλαμβάνουν οι δήμοι ή οι περιφέρειες επιπλέον των όσων απαιτούνται για την κατ’ ελάχιστο ικανοποίηση των αναγκών των κατοίκων της περιοχής τους. Οι υπηρεσίες αυτές ή τα έργα δύνανται να παρέχονται ή να αναφέρονται αντίστοιχα, στα πεδία των κάθε κατηγορίας κρατικών αρμοδιοτήτων, τη διοίκηση των οποίων έχουν οι δήμοι ή οι περιφέρειες, είτε επειδή τους ανήκει είτε επειδή τους έχει εκχωρηθεί, όπως και στα πεδία δραστηριοποίησης φορέων της οικονομίας, της κοινωνίας των πολιτών και του πολιτισμού”.
Η διάταξη, σύμφωνα με την έκθεση Ανάλυσης Συνεπειών Ρύθμισης του νομοσχεδίου, εξασφαλίζει ότι η επιβολή αυτών των τελών βασίζεται σε σαφή αντιστοιχία μεταξύ της προσφερόμενης ωφέλειας και της επιβάρυνσης. Θα καθορίζονται δηλαδή οι υπόχρεοι, η διάρκεια, το κόστους και κάθε αναγκαίας λεπτομέρειας, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη νομιμότητα στη χρηματοδότηση προαιρετικών τοπικών δράσεων. Τονίζεται, κατά την ίδια έκθεση η υποχρέωση κατά τη λήψη των σχετικών κανονιστικών αποφάσεων να θεσπίζονται κανόνες, κριτήρια και τυχόν συντελεστές, ώστε τα επιβαλλόμενα τέλη να είναι αντικειμενικά, δίκαια και ανάλογα της παρεχόμενης υπηρεσίας και της ωφελιμότητας σε κάθε κατηγορία υπόχρεων.
ΣτΠ: “Πολλαπλές επιβαρύνσεις των ιδίων πολιτών ή δραστηριοτήτων χωρίς επαρκή αιτιολόγηση”
Ο Συνήγορος του Πολίτη σχολιάζοντας αυτή τη διάταξη επεσήμανε ως προς τις υπηρεσίες ή τα έργα για τα οποία θεσπίζεται το ειδικό τέλος πως “εγείρει ζητήματα ασφάλειας δικαίου, καθόσον η έλλειψη σαφών κριτηρίων ως προς το είδος των υπηρεσιών ή έργων, τον τρόπο υπολογισμού του τέλους και το ανώτατο ύψος του, ενδέχεται να οδηγήσει σε ανομοιόμορφη εφαρμογή μεταξύ διαφορετικών δήμων και περιφερειών”.
Και προσθέτει αναφέροντας: “Δεδομένου, ότι οι Ο.Τ.Α. διαθέτουν ήδη πληθώρα ανταποδοτικών τελών και δικαιωμάτων, η εισαγωγή μιας τόσο γενικής εξουσιοδότησης ενδέχεται να δημιουργήσει πολλαπλές επιβαρύνσεις των ίδιων πολιτών ή δραστηριοτήτων χωρίς επαρκή αιτιολόγηση”.
Έτσι λοιπόν καταλήγει προτείνοντας:
- “να προβλεφθεί η εξειδίκευση των περιπτώσεων επιβολής των «δυνητικών τελών»
- να θεσπιστούν αντικειμενικά κριτήρια υπολογισμού αυτών και
- να είναι υποχρεωτική η τεκμηρίωση του ανταποδοτικού τους χαρακτήρα”.
Τα δυνητικά τέλη απορρέουν από την αυτοτέλεια – Τι ξεκαθαρίζει η ΚΕΔΕ
Στον αντίποδα, πηγές της ΚΕΔΕ, σχολιάζοντας τη διάταξη για τα δυνητικά τέλη έθεσαν στο επίκεντρο την δυνατότητα επιβολής τελών για τη χρηματοδότηση των ανταποδοτικών υπηρεσιών που παρέχουν οι δήμοι και ειδάλλως απλώς θα επιβαρύνονταν.
Η πηγή μιλώντας στο aftodioikisi.gr και επαυξάνοντας το επιχείρημα έδωσε δύο παραδείγματα. Σε ένα φυσικό αξιοθέατο εγνωσμένης ομορφιάς που δέχεται πλήθος και βρίσκεται στην επικράτεια ενός δήμου, ο δήμος θα μπορεί με απόφαση συμβουλίου να τιμολογήσει την αξία της παροχής υπηρεσιών καθαριότητας, φύλαξης και συντήρησης από το δήμο και να τη χρηματοδοτήσει επιβάλλοντας ένα τέλος εισόδου στους επισκέπτες του αξιοθέατου.
Τέτοιου είδους αποφάσεις στο παρελθόν έβρισκαν “φρένο” σε πολλές περιπτώσεις επίπεδο των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων ή του Υπουργείου, ξεκαθαρίζει η πηγή.
Στο δεύτερο παράδειγμα, ένας χωματόδρομος με ιδιαίτερη σημασία για μια δημοτική κοινότητα έχει ανάγκη ασφαλτόστρωσης. Ο δήμος δεν έχει τη δυνατότητα να προχωρήσει με τους διαθέσιμους πόρους του και τις προσβάσεις του σε χρηματοδοτήσεις στην υλοποίηση του έργου και αποφασίζει να επιβάλλει ένα τέλος στους δημότες της περιοχής, ώστε να καλυφθεί ένα τμήμα ή το σύνολο της χρηματοδότησης του έργου.
Και συμπληρώνει λέγοντας: “Στο πλαίσιο της αυτοτέλειας της αυτοδιοίκησης οι ΟΤΑ έχουν λελογισμένη δυνατότητα να καθορίσουν κατά περίπτωση κάποια τέλη ανταποδοτικού χαρακτήρα. Δεν είναι υποχρεωτικό το τέλος. Δίνεται η δυνατότητα να αποφασίσουν τα συλλογικά όργανα τα οποία είναι καθ’ ύλην αρμόδια”.
Το τεκμήριο καθημερινότητας, το ΓΛΚ και τα έσοδα των ΟΤΑ
Πέραν όσων ξεκαθαρίζει η πηγή, ρητή αναφορά γίνεται και στο τεκμήριο καθημερινότητας (άρθρο 317 του Κώδικα Αυτοδιοίκησης) που έρχεται να εξειδικεύσει το τεκμήριο αρμοδιότητας ΟΤΑ υπέρ των τοπικών υποθέσεων. Στην έκθεση της Ανάλυσης Συνεπειών του Νομοσχεδίου αναφέρεται χαρακτηριστικά πως “η ανάληψη των αρμοδιοτήτων που απορρέουν από το τεκμήριο της καθημερινότητας δύναται να χρηματοδοτηθεί και από το τέλος του άρθρου 430, περί δυνητικών τελών”.
Το δε Γενικό Λογιστήριο του Κράτους σχολιάζοντας τη ρύθμιση αυτή στην ειδική έκθεση που συντάσσει εκτιμά την αύξηση των εσόδων των περιφερειών και των δήμων από τη ρύθμιση αυτή.
Πηγή: www.aftodioikisi.gr
