Σοβαρές προειδοποιήσεις για το μέλλον των ευρωπαϊκών Δήμων και Περιφερειών απευθύνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών (ΕτΠ), αποκαλύπτοντας ότι το δημοσιονομικό τους κενό ξεπέρασε τα 78 δισ. ευρώ το 2025, την ώρα που οι τοπικές και περιφερειακές αρχές πραγματοποιούν το 51% των δημόσιων επενδύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα, η συζήτηση για τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό προκαλεί έντονες αντιδράσεις, καθώς στο τραπέζι βρίσκονται περικοπές ύψους 141 δισ. ευρώ.
Τα στοιχεία περιλαμβάνονται στην έβδομη ετήσια έκθεση για την κατάσταση των περιφερειών και των πόλεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία παρουσιάστηκε τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες από την πρόεδρο της Επιτροπής των Περιφερειών.
Η παρουσίαση σηματοδότησε την έναρξη της 24ης Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Περιφερειών και Πόλεων, που ολοκληρώνεται στις 14 Οκτωβρίου, με κεντρικό σύνθημα «Ισχυρές περιφέρειες, ισχυρή Ευρώπη».
Το βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να ενισχύσει τη διεθνή της θέση εάν αποδυναμώσει την οικονομική και κοινωνική συνοχή στο εσωτερικό της.
Δήμοι και Περιφέρειες: Επενδύσεις στο 51%, αλλά δημοσιονομικό κενό 78 δισ. ευρώ
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά τα οικονομικά της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι πόλεις και οι περιφέρειες υλοποιούν το 51% των δημόσιων επενδύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη και στη λειτουργία των τοπικών κοινωνιών.
Ωστόσο, το δημοσιονομικό κενό που αντιμετωπίζουν ξεπέρασε το 2025 τα 78 δισ. ευρώ. Η ΕτΠ αποδίδει την εξέλιξη στον συνδυασμό στάσιμων εσόδων, μειούμενων χρηματοδοτικών μεταβιβάσεων και αυξανόμενων δαπανών.
Στις μεγαλύτερες πιέσεις περιλαμβάνονται το ενεργειακό κόστος, η στεγαστική κρίση και οι ανάγκες που δημιουργεί η γήρανση του πληθυσμού. Η εικόνα αυτή αναδεικνύει την απόσταση ανάμεσα στις αυξανόμενες αρμοδιότητες των τοπικών αρχών και στους διαθέσιμους οικονομικούς πόρους.
Μόλις το 12% των περιφερειών παρουσιάζει ευρεία βελτίωση
Η έκθεση καταγράφει σημαντικές αποκλίσεις στην αναπτυξιακή πορεία των ευρωπαϊκών περιοχών. Παρότι οι περισσότερες περιφέρειες παρουσίασαν αύξηση του ΑΕΠ, τα στοιχεία του «Περιφερειακού Θερμομετρητή» της ΕτΠ δείχνουν ότι μόλις το 12% σημείωσε βελτίωση σε έξι από τους επτά δείκτες που εξετάζονται.
Παράλληλα, στο 95% των περιφερειών ενισχύθηκε η πίεση που προκαλεί η γήρανση του πληθυσμού, ενώ στις μισές αυξήθηκε ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι και οι δημογραφικές προβλέψεις.
Τρεις στις τέσσερις ευρωπαϊκές περιφέρειες αναμένεται να χάσουν πληθυσμό έως το 2050, ενώ 135 εκατομμύρια Ευρωπαίοι ζουν ήδη σε περιοχές που χαρακτηρίζονται από οικονομική στασιμότητα ή ύφεση.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι χωρίς επενδύσεις σε θέσεις εργασίας, δεξιότητες και δημόσιες υπηρεσίες δεν μπορεί να διασφαλιστεί το λεγόμενο «δικαίωμα παραμονής» των πολιτών στον τόπο τους.
Αγροτικές περιοχές: Κίνδυνος απώλειας 6,4 εκατ. εκμεταλλεύσεων
Η κατάσταση στην ευρωπαϊκή ύπαιθρο αποτελεί επίσης πηγή ανησυχίας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρατίθενται στην έκθεση, έως 6,4 εκατομμύρια αγροτικές εκμεταλλεύσεις κινδυνεύουν να χαθούν μέχρι το 2040.
Την ίδια στιγμή, μόλις ένας στους δέκα αγρότες είναι ηλικίας κάτω των 40 ετών, γεγονός που αναδεικνύει το πρόβλημα της ανανέωσης του αγροτικού πληθυσμού. Αντίστοιχες προκλήσεις αντιμετωπίζουν οι βιομηχανικές περιφέρειες της Ευρώπης.
Η ΕτΠ υπενθυμίζει ότι 30 εκατομμύρια Ευρωπαίοι εξαρτώνται από θέσεις εργασίας στη μεταποίηση, ενώ αρκετές περιοχές με δραστηριότητα στην αυτοκινητοβιομηχανία και στους ενεργοβόρους κλάδους αντιμετωπίζουν οικονομική υποχώρηση.
Κλιματική αλλαγή: Απώλειες 2,4 τρισ. ευρώ και ανάγκη επενδύσεων 69 δισ. ετησίως
Ιδιαίτερα υψηλό είναι το εκτιμώμενο οικονομικό κόστος της κλιματικής αλλαγής. Η έκθεση υπολογίζει τις σωρευτικές απώλειες για την περίοδο 2031–2050 σε 2,4 τρισ. ευρώ.
Παράλληλα, εκτιμά ότι για την πρόληψη και τον περιορισμό των συνεπειών των φυσικών καταστροφών απαιτούνται επενδύσεις περίπου 69 δισ. ευρώ κάθε χρόνο. Στο πεδίο της στέγασης, ένας στους δέκα Ευρωπαίους αντιμετωπίζει πρόβλημα οικονομικής προσιτότητας της κατοικίας, ενώ οι άστεγοι υπολογίζονται σε 1,3 εκατομμύρια.
Επιπλέον, το 75% του κτιριακού αποθέματος χαρακτηρίζεται ενεργειακά αναποτελεσματικό ή ανεπαρκώς προσαρμοσμένο στις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού.
Αιρετοί υπό πίεση: Επτά στους δέκα έχουν δεχθεί λεκτική ή διαδικτυακή παρενόχληση
Ξεχωριστή ενότητα της έκθεσης αφορά τις συνθήκες άσκησης των καθηκόντων των αιρετών στην Τοπική και Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση. Τα στοιχεία αποτυπώνουν έντονη επιδείνωση του περιβάλλοντος στο οποίο λειτουργούν οι τοπικές δημοκρατικές αρχές.
Συγκεκριμένα, οκτώ στους δέκα αιρετούς αναφέρουν ότι δέχονται αυξανόμενες πιέσεις. Επτά στους δέκα δηλώνουν ότι έχουν υποστεί λεκτική παρενόχληση ή διαδικτυακή κακοποίηση, ενώ τέσσερις στους δέκα αναφέρουν ότι έχουν δεχθεί απειλές σωματικής βίας.
Αντιδράσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό -Στο τραπέζι περικοπές 141 δισ. ευρώ
Μεγάλο μέρος της έκθεσης επικεντρώνεται στη διαπραγμάτευση για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Επιτροπή των Περιφερειών εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις απέναντι στην τάση συγκέντρωσης περισσότερων αποφάσεων σε εθνικό επίπεδο.
Κατά την εκτίμησή της, η κατεύθυνση αυτή κινδυνεύει να αποδυναμώσει τον ρόλο των Δήμων και των Περιφερειών, ιδιαίτερα όταν τα νέα σχέδια χρηματοδότησης καταρτίζονται χωρίς ουσιαστική συμμετοχή τους.
Η ανησυχία εντείνεται από την αναθεωρημένη πρόταση της ιρλανδικής Προεδρίας του Συμβουλίου, η οποία, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, προβλέπει περικοπές 141 δισ. ευρώ, δηλαδή μείωση 8% σε σχέση με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η πρόεδρος της ΕτΠ απέρριψε την αντίληψη ότι η πολιτική συνοχής αποτελεί μια παρωχημένη ευρωπαϊκή πολιτική. Όπως υπογράμμισε, η περικοπή της συνοχής συνεπάγεται περιορισμό των επενδύσεων στην ανταγωνιστικότητα.
Τι διεκδικούν οι ευρωπαϊκές Περιφέρειες
Η Επιτροπή των Περιφερειών προτείνει τη διατήρηση της πολιτικής συνοχής για όλες τις ευρωπαϊκές περιφέρειες, ανεξάρτητα από το επίπεδο ανάπτυξής τους.
Παράλληλα, ζητά τη νομική κατοχύρωση της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, ώστε οι τοπικές και περιφερειακές αρχές να συμμετέχουν ουσιαστικά στον σχεδιασμό και στην εφαρμογή των ευρωπαϊκών πολιτικών. Στις προτάσεις περιλαμβάνεται και η εφαρμογή της αρχής «μη βλάπτειν τη συνοχή» σε όλα τα προγράμματα της Ένωσης.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, τάχθηκε υπέρ της στενής συμμετοχής των τοπικών και περιφερειακών αρχών στα νέα σχέδια, επαναλαμβάνοντας τον στόχο επίτευξης συμφωνίας έως το τέλος του έτους, ώστε ο νέος προϋπολογισμός να τεθεί σε εφαρμογή από τις αρχές του 2028.
Άμυνα και συνοχή: Ανακατανομή 11,9 δισ. ευρώ
Στην έκθεση αποτυπώνεται και η αυξανόμενη σύνδεση της περιφερειακής ανάπτυξης με την ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕτΠ, οι βιομηχανικές συστάδες που δραστηριοποιούνται στην ασφάλεια και στην άμυνα προσφέρουν περισσότερες από 600.000 άμεσες θέσεις εργασίας.
Μέσω της ενδιάμεσης αναθεώρησης της πολιτικής συνοχής, οι περιφέρειες ανακατένειμαν συνολικά 11,9 δισ. ευρώ προς την άμυνα.
Ωστόσο, η Επιτροπή προειδοποιεί ότι η χρηματοδότηση της συνοχής δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο ενός αυτοτελούς αμυντικού προϋπολογισμού.
Ελλάδα: Περιορισμένη παρουσία στην έκθεση – Προειδοποίηση για το τέλος του NextGenerationEU
Παρά τη σημασία των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων για τη χώρα, η Ελλάδα έχει περιορισμένη παρουσία στην ετήσια έκθεση των 108 σελίδων.
Δεν περιλαμβάνεται στα δέκα βασικά συμπεράσματα ούτε στον χάρτη με περισσότερες από είκοσι τοπικές ιστορίες που παρουσιάζονται ως παραδείγματα από διαφορετικές ευρωπαϊκές περιφέρειες.
Οι ελληνικές αναφορές περιορίζονται κυρίως σε τρία ζητήματα. Το πρώτο αφορά το έργο υδρογόνου TRIĒRĒS, το οποίο παρουσιάζεται ως παράδειγμα ανάπτυξης «κοιλάδας υδρογόνου» στην Πελοπόννησο.
Το δεύτερο σχετίζεται με την αγροτική παραγωγή, καθώς η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες όπου καταγράφεται εντονότερη μείωση των αγροτικών εκμεταλλεύσεων και των νέων αγροτών. Το τρίτο και σημαντικότερο αφορά τη λήξη των πληρωμών του NextGenerationEU στις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Η Ελλάδα κατατάσσεται, μαζί με την Κροατία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ισπανία, μεταξύ των χωρών στις οποίες οι σχετικοί ευρωπαϊκοί πόροι αντιστοιχούν σε σημαντικό μέρος του ΑΕΠ. Σύμφωνα με την έκθεση, η ολοκλήρωση των συγκεκριμένων χρηματοδοτήσεων αναμένεται να έχει αισθητές επιπτώσεις και σε τοπικό επίπεδο.
Η αναφορά Κόστα στην Αθήνα για τη στεγαστική κρίση
Η Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο και κατά την ομιλία του Αντόνιο Κόστα στην τελετή έναρξης. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, αναφερόμενος στη δυσκολία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία, σημείωσε ότι πρόκειται για μία από τις πιο επείγουσες ανησυχίες των Ευρωπαίων πολιτών, «από την Κοπεγχάγη έως τη Λισαβόνα, από το Δουβλίνο έως την Αθήνα».
Η ετήσια έκθεση της Επιτροπής των Περιφερειών διαμορφώνει έτσι ένα σαφές πλαίσιο διεκδικήσεων ενόψει του νέου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού: περισσότεροι πόροι, ισχυρότερη συμμετοχή της Αυτοδιοίκησης στις αποφάσεις και προστασία της πολιτικής συνοχής από τις δημοσιονομικές περικοπές.
Πηγή: www.aftodioikisi.gr
